موسیقی آرمانی – حسین عاقلی: جان ویلیامز، آهنگساز نام‌آشنای سینما و خالق موسیقی ماندگار آثاری چون «جنگ ستارگان»، «آرواره‌ها» و «ایندیانا جونز»، در ۹۳ سالگی تجربه‌ای تازه را به کارنامه طولانی خود افزود؛ نخستین کنسرتوی پیانو و ارکستر او در تانگلوود به روی صحنه رفت.
این اثر که حدود ۲۰ دقیقه زمان دارد، ۲۶ ژوئیه در سالن تابستانی ارکستر سمفونیک بوستون در لنوکسِ ایالت ماساچوست اجرا شد. امانوئل اکس، پیانیست برجسته آمریکایی، تکنواز این اجرا بود و ارکستر سمفونیک بوستون را آندریس نلسونس رهبری کرد.
جالب آنکه ایده شکل‌گیری این اثر از ارتباط قدیمی ویلیامز و اکس آغاز شد. این دو هنرمند نخستین بار در سال ۱۹۹۴ در تانگلوود با یکدیگر همکاری کردند؛ اما نزدیک به سه دهه بعد، اکس از طریق مطلبی در روزنامه «نیویورک تایمز» دریافت که ویلیامز به فکر نوشتن یک کنسرتوی پیانو است.
اکس پس از اطلاع از این موضوع نامه‌ای برای ویلیامز فرستاد و علاقه خود را برای همکاری در این پروژه اعلام کرد. ویلیامز نیز پیشنهاد او را پذیرفت و در جریان شکل‌گیری اثر، چندین بار با این نوازنده دیدار و درباره موسیقی آن گفت‌وگو کرد.
امانوئل اکس پیش از اجرای نخست، درباره تجربه همکاری با ویلیامز گفته بود که هنگام مشاهده نسخه اولیه اثر، نمی‌دانست باید انتظار چه چیزی را داشته باشد؛ اما نتیجه برای او بسیار شگفت‌انگیز بوده است. او همچنین از شخصیت و برخورد گرم و سخاوتمندانه ویلیامز در جریان این همکاری تمجید کرد.
کنسرتوی جدید ویلیامز تنها یک اثر تازه در کارنامه او نیست؛ بلکه بخشی از علاقه دیرینه این آهنگساز به موسیقی پیانو و به‌ویژه سنت موسیقی جاز را نیز بازتاب می‌دهد. سه موومان اثر، اشاراتی به سه چهره برجسته تاریخ پیانو جاز، یعنی آرت تیتوم، بیل ایوانز و اسکار پیترسون دارد؛ نوازندگانی که در سال‌های جوانی ویلیامز بر نگاه موسیقایی او تأثیر گذاشتند.
ویلیامز از همان دوران جوانی با پیانو و آهنگسازی ارتباط نزدیکی داشت. به گزارش «نیویورک تایمز»، او نخستین اثر جدی خود را در قالب یک سونات پیانو در ۱۸ سالگی آغاز کرده بود. با این حال، در طول دهه‌های فعالیت حرفه‌ای خود، تا پیش از این پروژه هیچ کنسرتویی برای پیانو و ارکستر به نگارش درنیاورده بود.
ویلیامز در گفت‌وگویی در سال ۲۰۲۴ درباره ادامه فعالیت آهنگسازی در سال‌های پایانی زندگی‌اش گفته بود که در این مرحله نمی‌توان از میزان انرژی و توان سال‌های آینده مطمئن بود؛ به همین دلیل ترجیح می‌دهد در زمان حال زندگی کند و از ساخت موسیقی لذت ببرد. از نگاه او، موسیقی بخش مهمی از تجربه انسانی است.
البته کنسرتوی پیانو نخستین تجربه ویلیامز در نگارش آثار کنسرتو نیست. کارنامه او پیش از این شامل کنسرتوهایی برای فلوت، توبا، کلارینت، ویولنسل، ترومپت، هورن، ویولا و ابوا بوده است؛ اما اثر تازه، نخستین تجربه رسمی او در قالب کنسرتو برای پیانو و ارکستر محسوب می‌شود.
با وجود گستردگی فعالیت‌های ویلیامز در حوزه موسیقی کلاسیک، نام او برای میلیون‌ها مخاطب بیش از هر چیز با موسیقی سینما گره خورده است. «جنگ ستارگان»، «آرواره‌ها»، «پارک ژوراسیک»، «هری پاتر»، «ایندیانا جونز»، «فهرست شیندلر»، «ئی.تی. موجود فرازمینی»، «نجات سرباز رایان» و «برخورد نزدیک از نوع سوم» تنها بخشی از آثار شاخصی هستند که موسیقی آنها را ساخته است.
ویلیامز که پنج جایزه اسکار در کارنامه دارد، پس از نزدیک به هفت دهه فعالیت حرفه‌ای، همچنان به خلق آثار تازه ادامه می‌دهد. کنسرتوی پیانوی او قرار است در اوایل سال ۲۰۲۶ نیز در برنامه‌های ارکستر فیلارمونیک نیویورک و ارکستر سمفونیک بوستون قرار گیرد.
اجرای این اثر در ۹۳ سالگی، فارغ از شهرت تاریخی ویلیامز، نمونه‌ای قابل توجه از تداوم فعالیت خلاقانه یک آهنگساز در یکی از بالاترین سنین حرفه‌ای است؛ آهنگسازی که پس از دهه‌ها حضور در سینما، بار دیگر به یکی از قالب‌های مهم موسیقی کنسرتی بازگشته است.
